علوم آزمایشگاهی | Lab sciences

سانتريفيوژ آزمايشگاهي (laboratory centrifuge ) ، يكي از ابزارات آزمايشگاه تشخيص طبي هست كه با استفاده از نيروي موتور خود ، نمونه مايع را با سرعت بسيار زيادي به چرخش درميارند .بسته به اندازه و ظرفيت نمونه سانتريفيوژهاي مختلفي وجود دارد . مانند تمام سانتريفيوژ ها ، سانتريفيوژهاي پزشكي هم توسط اصل رسوبي مواد در سرعت بالا كار مي كنند كه در ان شتاب جاذبه اي مركزي ، باعث جدا شدن مواد به دو نوع ناحيه كم و پر تراكم مي شود .

در ادامه مطلب با عملكرد ، انواع ، تاريخچه ، طراحي ، تيوب ها و  اصول ايمني كار با دستگاه مربوط به سانتريفيوژ با هم بحث مي كنيم .

سلام دوستان ...

از این که دیر دیر اپ میکنیم شرمنده اخه هر چه قدر به کنکور نزدیک میشیم استرس هم زیاد میشه و کمتر میتونیم وقتمون را در وبلاگ بگذرانیم ..به هر حال ... در این پست در مورد دو ضد انعقاد مهم در خون شناسی یعنی EDTA و سیترات  بحث میکنیم .

 از ضد انعقاد های برای نگه داری و همچنین جلوگیری از انعقاد خون استفاده می شود و با توجه به تست درخواستی و همچنین نوع نمونه ما دارای انواع گوناگونی است و هر یک ویزگی های خاصی دارند و نمیتوان یکی را برای انجام دادن همه تست ها استفاده کرد . سه ضد انعقاد اصلی که در ازمایشگاه مورد استفاده قرار میگرد عبارت است از :

• • • • • EDTA

        • Tri sodium Citrate

        • Heparin

در ادامه هر یک از این ضد انعقاد ها را مورد برسی قرار میدهیم .

 سندرم های میلودیسپلاستیک،ناهنجاری کلونال استم سل خونی است. به طور معمول در این بیماری ها پانسیتوپنی محیطی (pancytopenia) و مغز استخوان هایپرسلولی (hypercellular) آشکار است.به طور کلی علت این بیماری ها را به علت اپوپتوز (apoptosis) سلول های مغز استخوان میدانند که باعث خون سازی غیر موثر (ineffective hematopoiesis) می شود . به طورمعمول ، بررسی مورفولوژی مغزاستخوان نشان دهنده دیسپلازی در هر سه رده و ضایعات مولکولی در pluripotent hematopoietic precursors (سلول پیشتاز)است که  رده میولوئیدی ، مونوسیتی ، اریتروئیدی و مگاکاریوسیتی را تحت تاثیر قرار می دهد . این سندروم ها حساسیت زیادی برای پیشرفت بهسوی AML دارند و اغلب بیماران نسبت به درمان های فعلی و در دسترس مقاوم هستند . تحقیقات جدید این نظریه را پیشنهاد می کند که یک فرایند چند مرحله ای  در ژن های کنترل کننده چرخه سلولی ابنرمال ، گیرنده های فاکتور رشد، مولکول های RAS و عوامل رونویسی در این سندروم ها دخیل هستند. بسیاری از اختلالات کروموزومی در MDS شامل حذف در کروموزوم های 5 و 7 و 11 و 12 و 13 و یا 20 است . این اطلاعات نشان دهنده این است  که ژن های مربوط به تومور ساپرس ها نقش بسزایی را در MDS  بازی می کنند .

برای تعیین تیتراسیون آنتی سرم های گروههای خونی از سرم استفاده می کنیم که برای این منظور خون گرفته شده از بیمار را در یک لوله فاقد ماده ضد انعقاد ریخته و در دمای آزمایشگاه یا در بن ماری قرار می دهیم تا خون مورد نظر لخته شودسپس آن را سانتریفیوژ کرده و از سرم بدست آمده استفاده می کنیم.

برای انجام این آزمایش ابتدا گروه خونی فرد را به روش سل تایپ تعیین می کنیم، با تعیین گروه خونی علاوه برمشخص نمودن آنتی بادی های موجود در سرم می توانیم آنتی ژن مورد نیاز برای تعیین تیتر آنتی سرم های گروه های خونی را نیز مشخص کنیم که بر حسب نوع آنتی بادی موجود در سرم از آنتی ژن مناسب استفاده می کنیم.

سلام
خسته نباشید.
چند تا سوال داشتم. در تاپيك هاي پايينتر گذاشتم اما گويا شما نظرات تاپيك هاي جديد رو مي بينيد
هرچقدر در منابع گشتم تا پیدا کنم نتونستم. اگر جواب سوالارو بدین ممنون میشم.
1/ تاثیر هپارین بر مورفولوژی RBC در چی هست و چه تغییری رو ایجاد می کنه؟
2/ چرا از EDTA برای ESR استفاده می شود اما برای تست ضد انعقاد استفاده نمیشود؟
3/ EDTA های دی پتاس و تری پتاس چه تفاوتی دارند و بهترین کدوم هست؟

سلام دوست عزیز

از اینکه به وبلاگ ما هم سر زدید تشکر می کنیم . من هم کلی در منابع جستجو کردم اما به غیر از اینا چیزی نصیبم نشد امیدوارم که مفید باشد . در ضمن علت دیر کردن هم سختی مطلب بود نه بی توجهی . موفق باشین

ضد انعقادی که در هماتولوژی استفاده می شود باید دارای ویژگی های زیر باشد:

1. باید حداقل تغییر را در اندازه سلول ها ایجاد کند .
2. نباید همولیز ایجاد کند .
3. تجمع پلاکت ها را به حداقل برساند.
4. حداقل احتلال را در مرفولوژی لوکوسیت ها و رنگ آمیزی سلول ها داشته باشد .
5. باید ان را به اسانی در خون جل کرد .

هپارین

یک ضد انعقاد طبیعی است که در کبد یافت می شود (هپار در زبان یونانی به معنی کبد است) و همچنین ممکن است در داخل ماست سلها و بازوفیل ها هم مشاهده شود. هپارین به نام های آنتی ترومبوپلاستین و آنتی ترومبین هم شناخته میشود . هپارین به صورت خشک و یا مایع در نمک های سدیم ، کلسیم ، آمونیوم و لیتیوم در دسترس است که هر کدام از اینها با یون های مربوطه خود در پلاسما تداخل پیدا می کنند .

نحوه عمل هپارین : عمل خود را با تغییر و یا فعال کردن ترومبین و فعالیت فاکتور های ۹،۱۰،۱۱و۱۲ انجام می دهد .

غلظت مطلوب 0.1 تا 0.2 mg/ml در خون است .ضد انعقاد هپارین ، ماده ضد انعقادی انتخابی برای آزمایشات مربوط به PH خون و گاز های خونی برای تحلیل تعادل اسید-باز استفاده می شود . همچنین این ماده در مطالعات سیتولوژی هم مورد استفاده قرار می گیرد . هپارین زیاد در نمونه ناشی از اغییر حجم گلبول های قرمز نیست

معایب هپارین :

• باعث کلامپینگ لوکوسیت ها می شود
• با رنگ آمیزی لوکوسیت ها تداخل ایجاد می کند
• نسبت به سایر ضد انعقاد ها گران است (تا اونجایی که من می دونم از روده خوک استخراج میشه)
• خون در عرض 8 تا 12 ساعت لخته می شود چون هپارین انعقاد را متوقف نمی کند بلکه آن را به تاخیر میندازد .
• برای مطالعات انعقادی ، زمان پروترومبین ، فیبرینوژن پلاسما و .. مناسب نیست .
• ممکن است با بعضی از تجزیه و تحلیل گرهای بیوشیمیایی خودکار پلاسما ، تداخل ایجاد کند .

 تا اون جایی که من میدونم : هپارین باعث کاهش پتانسیل زتای گلبول های قرمزی میشود و تاثیری که بر مورفولوژی بگزارد را نمی دانیم

از EDTA در روش اصلاح شده وسترگرن استفاده می کنیم و همان طور که می دونید در حالت معمولی از ضد انعقاد سیترات برای ESR استفاده می کنیم بنابراین یکی از علتاش این است که روش اصلاح شده وسترگرن نیازمند EDTA است نه سیترات . بعد اینکه EDTA باعث چروکیده شدن گلبول ها قرمز می شود و این خودش بر روی میزان ESR اثر خواهد گذاشت .

تاثیر EDTA بر روی پلاکت ها
EDTA فعال سازی پلاکت ها را کاهش می دهد .
در بعضی شرایط مانند زمانی که انتی بادی های خاصی بر روی پلاکت ها نشسته باشد ، در این صورت با اضافه شدن EDTA بر روی خون ، پلاکت ها فعال شده و باعث لخته شدن کاذب خون می شود در حالی که اگر از ضد انعقاد دیگری استفاده کنیم چنین حالتی دیده نمی شود .

EDTA سه نوع است :
دی سدیم
دی پتاسیم
تری پتاسیم
نمک های دی سدیم و دی پتاس معمولا به صورت خشک استفاده می شوند ولی تری پتاس به صورت مایع استفاده می شود . دی پتاس بر اساس استاندارد های بین المللی مانند ICSH و  CLSI نسبت به سایرین ترجیح داده شده است .

خون سرمنشا زندگی ....

خون یک منبع نادر و حیاتی است که اهدای آن به انسانها حیات می دهد و باعث سلامتی میلیون ها نفر می شود.

کار اصلی خون انتقال اکسیژن از ریه ها به تمام سلولهای بدن و حمل مواد دفعی ، مواد غذایی ، هورمون ها و ... است . خون باعث لخته شدن می شود و همچنین محیط درونی ما را حفظ می کند و ما را در برابر میکروارگانیسم های مهاجم حفظ می کند.اهدای خون وقتی که مقدار زیادی از حجم خون به علت تصادف ، جراحی و یا آسیب فیزیکی از بدن خارج می شود ، انجام می شود. همچنین در افرادی که یکی از ترکیبات خاص خون را ندارند اهدای خون انجام می شود .

رنگ امیزی TRAP یا " اسید فسفاتاز مقاوم به تارتارات " رنگ آمیزی اختصاصی است که برای تشخیص لوسمی Hair Cell استفاده می شود . این زائده های موئی در زیر میکرسکوپ به رنگ ارغوانی دیده می شوند . معمولا به صورت گرانول در اطراف سلول ها مشاهده می شوند . این سلول ها دارای اسید فسفاتاز هستند که مقاوم در برابر تارتارات است.....

سلام . خانم یا آقای فریدی

در جواب سوال شما که پرسیده بودین :

خوشحال میشم در باره esr , crp بیشتر توضیح یدی . من آزمایشی دادم ماه گذشته crp +1 , esr 15 چه طور ممکنه ؟ مگه التهاب نباید esro بالا ببره ؟

ای کاش جنس خود را هم مشخص میکردید . چون برای یک زن این مقدار ESR کمتر و برای مرد طبیعی است . به هر حال زیاد مهم نیست . در جواب شما باید بگیم که بله ممکن است .

دو اندیکس آزمایشگاهی ESR و CRP برای تشخیص التهاب مخفی در بدن استفاده می شود اما هیچ یک از این دو تست اختصاصیت کامل را ندراند و باید با آزمایشات دیگر کامل شوند . ابتدا (الان هم) از ESR برای تشخیص استفاده می شد اما امروزه اندیکس CRP تقریبا جای ان را گرفته است .

همان طور که قبلا هم در وبلاگ بحث کرده بودیم، ESR اندیکسی هماتولوژی است که سرعت رسوب گلبول های قرمز را در واحد زمان مشخص معین می کند و در بعضی از بیماری ها افزایش و در بعضی حالات کاهش میابد اما شرایطی هم است که مقدار ESR تغییری نمیکند در حالی که تظاهرات بالینی فرد نشان دهنده عفونت است . در ادامه بیشتر در این مورد بحث می کنیم . CRP یا پروتئین واکنش دهنده C ، پروتئینی  است که توسط کبد ساخته می شود و در عرض 6 تا 48 ساعت بعد از التهاب در بدن افزایش میابد (300 برابر ). علت نامگذاری ان هم به خاطر واکنش با پروتئین C دیواره بعضی باکتری ها مانند پنوموکک است . 

در بیشتر حالات مقادیر CRP و ESR در بدن با هم همخوانی دارند چون هر دو نشان دهنده التهاب در بدن هستند اما گاهی شرایطی پیش میاید که نتایجی مانند حالت بالا پیش میاید . ما چند حالت را برسی می کنیم :

• ممکن است CRP  طبیعی باشد اما مقادیر ESR افزایش یابد . چون مقادیر ESR به مقدار فیبرینوژن و گلبولهای قرمز (بسیاری از عوامل دیگر هم است مانند جنس) بستگی شدیدی دارد بنابراین با تغییر مقادیر انها میزان ESR به صورت کاذب تغییر میابد ولی مقدار CRP طبیعی خواهد بود . مانند انمی به علت کاهش گلبول های قرمز ، حاملگی به علت افزایش فیبرینوژن ، مالتیپل میولوما (سرطان پلاسماسلها) به علت افزایش گلبولین ها . به عبارت دیگر با افزایش فیبرینوژن (به هر روشی) و یا کاهش آلبومین میزان ESR تغییر خواهد کرد در حالی که میزان CRP طبیعی خواهد بود .
• در بعضی حالات التهاب در بافت است ولی میزان ESR طبیعی است مانند بیماری روماتیسمی قلبی و یا نارسائی احتقانی قلبی . در این حالت باید به نتایج CRP اکتفا کرد .
• در مراحل اولیه بعضی بیماری ها میزان ESR طبیعی است ولی میزان CRP مثبت است مانند : تب روماتیسمی
• در ضمن به نکته ای هم باید توجه کرد که میزان خطا آزمایشگاهی در CRP بسیار کمتر از ESR است . بنابراین نتایج ان دارای اهمیت زیادی است .
• نکته ای دیگر اینکه CRP سریع تر در پی التهاب افزایش و سریع تر پس از التهاب دفع می شود در حالی که میزان ESR به مدت زمان زیادی نیاز دارد . برای نمونه با از بین رفتن میزان CRP در تب روماتیسمی تقریبا بیمار رو به بهبودی می رود و درمان را کم کم متوقف می کنند .
•  در بیماری سیاه سرفه معمولا ESR طبیعی است و یا در مراحل اولیه بیماری سل میزان ESR طبیعی است در مننژیت هم در مراحل آغازی میزان ان طبیعی است. در بیماری تب مالت هم میزان   ESR طبیعی است . در این حالات هر چند ESR طبیعی است ولی میزان CRP در اکثرا موارد مثبت است که نشان دهنده اهمیت خاص CRP نسبت به ESR  در التهابات حاصل از باکتری ها است .

با توجه به نکات بالا ، باید ذکر کنیم که هر دو آزمایش ESR و CRP باید در کنار هم گزارش شوند و هر دو با هم بررسی شوند اما اهمیت CRP نسبت به ESR رفته رفته بیشتر می شود چون اختصاصیت CRP نسبت به ESR در التهاب بیشتر است . بنابراین ممکن است نتایج ESR ما تغییر پیدا نکند در حالی که میزان CRP ما مثبت باشد در این حالات باید بیمار سایر تست های تشخیصی را طبق دستور پزشک برای تشخیص علت التهاب انجام دهد.

• ESR - erythrocyte sedimentation rate - سرعت رسوب سلول های قرمز
• ESR افزایش یا کاهش

• برای دیدن پست قبلی در مورد "ESR - erythrocyte sedimentation rate - سرعت رسوب سلول های قرمز" کلیک کنید .

در چند پست قبلی در مورد سرعت رسوب گلبول های قرمز یا به اختصار ESR صحبت کردم و به معرفی این اندیکس پرداختیم اما همان طور که توضیح داده شد میزان ESR همراه با CRP برای تشخیص التهاب پنهان در بدن استفاده می شود . میزان ESR در بعضی از بیماری ها کاهش و در بعضی از ناهنجاری ها میزان آن افزایش میابد . منظور از افزایش و کاهش ESR :

• افزایش : افزایش سرعت رسوب گلبول های قرمز (RBC) در لوله سدیمانتاسیون
• کاهش : کاهش سرعت رسوب گلبول های قرمز در لوله سدیمانتاسیون

تغییرات میزان ESR  را می توان در دو دسته قرار داد :

• اشتباهات تکنیکی در آزمایشگاه
• التهاب و یا سایر بیماری های مریض

اشتباهات تکنیکی مانند :

• استفاده از هپارین به عنوان ماده ضد انعقاد . در تهیه نمونه برای ESR  نباید از هپارین استفاده کرد .
• لوله سدیمان را در زمان تست ، به صورت کج قرار داده باشیم .
• استفاده از خونی که در دمای یخچال نگه داری می شود .
• طولانی بودن مدت نمونه گیری و زمان تست و ...

اما در چه حالات و بیماری هایی مقدار ESR خون تغییر می کند ؟؟؟

مواردی که در آن مقدار ESR  افزایش میابد :

• آنمی ها
• هایپر فیبرینوژنی
• حاملگی (از هفته دهم - دوازدهم شروع  و تا یک ماه بعد از زایمان)
• عفونت ها مانند :  سل
• افزایش سن
• سرطان ها
• مالتیپل میلوما
• نکروز نسجی
• کاهش آلبومین
• افزایش گلوبین ها (آلفا 2 - بتا - گاما)
• آنمی ثانویه مانند حاملگی
• بیماری تب مالت (گاهی)
• افزایش کلسترول
• گلبول های قرمز با مرفولوژی ماکروسیت
• وجود رولو
• عفونت های مزمن
• آرتریت تمپورال - ارتریت سپتیک - بیماری التهاب لگن - آپاندیسیت
• لنفوم ها هوچکین

مواردی که در ان ESR کاهش میابد :

• بیماری سلولی داسی شکل
• افزایش البومین
• هیپوفیبرینوزنی
• سرما
• پلی سایتمی (افزایش مقدار هماتوکریت را پلی سایتمی می گویند که در نقطه مقابل آنمی قرار دارد)
• لکوسیتوز شدید
• نوزادان
• سکته
• بیماری شریان کلیوی
• افزایش آلبومین
• افزایش لسیتین

نسخه جدید تست کومبس به روز رسانی شد (تاریخ 5 شهریور 95)- کلیک کنید

از این تست برای شناسایی انتی بادی های ناقص- که بر روی RBC نشسته و انها را حساس کرده است  استفاده می شود . این تست به دو روش مستقیم و غیر مستقیم انجام می شود . اساس این تست بر ایجاد شبکه بین آنتی بادی های ناقص در سطح گلبول های قرمز حساس شده (توسط AHG) برای ایجاد آگلوتیناسیون می باشد .این تست در دو مرحله کلی انجام می شود :

1. مرحله حساس شدن
2. اضافه کردن معرف کومبز