علوم آزمایشگاهی | Lab sciences

تضمين انجام صحيح آزمايشها ، ايمني پرسنل از عوامل بيماريزاي موجود در نمونه هاي باليني و ضرورت در نظر گرفتن ساز و کار لازم براي کار با عوامل خطر ساز  و همچنین ضرورت  وجود دستورالعمل هاي خاصي جهت به حداقل رساندن خطرات کاري  و اجرای مقررات ایمنی زیستی فقط برای کارکنان آزمایشگاه نیست بلکه جهت سلامت بیماران نیز هست.”هدف سلامت محیط-سلامت بیماران و سلامت عموم“ مردم است . در آزمايشگاه تشخيص طبي ضروريست در هنگام کار با عوامل عفوني مقررات سطح ايمني - زيستي سطح 2 بطور کامل رعايت شده و متناسب با ويژگي هاي عوامل مورد نظر تدابير حفاظتي تکميلي مورد نياز تأمين گردد.همچنين کليه مقررات کاري به پرسنل آموزش داده شده و رعايت آنها توسط پرسنل آزمايشگاه به طور پيوسته مورد توجه قرار گيرد.

---

ايمني زيستي سطح اول را در این پست با هم بررسی می کنیم و در ادامه مطالب ایمنی زیستی سطح دوم و سوم را بررسی خواهیم کرد پس با ادامه مطلب همراه ما باشید .

---

|يمني زيستي سطح اول براي عواملي در نظر گرفته مي شود كه خطر شناخته شده اي براي افراد آزمايشگاه يا محيط نداشته، يا زيان بالقوه آنها حداقل مي باشد. ايمني زيستي سطح اول بعنوان سطح پايه  در آزمايشگاه در نظر گرفته مي شود در اين حالت آزمايشگاه از محل هاي پر رفت وآمد عمومي داخل ساختمان جدا نمي شود. كار معمولاً بر روي ميزهاي روباز آزمايشگاهي انجام مي گيرد و تجهيزات خاصي مورد نياز نبوده، سطح ايمني اول طبعا نمي تواند انتظارات مورد نياز براي کار با عوامل پاتوژن در آزمايشگاه تشخيص طبي را فراهم نمايد.

سانتريفيوژ آزمايشگاهي (laboratory centrifuge ) ، يكي از ابزارات آزمايشگاه تشخيص طبي هست كه با استفاده از نيروي موتور خود ، نمونه مايع را با سرعت بسيار زيادي به چرخش درميارند .بسته به اندازه و ظرفيت نمونه سانتريفيوژهاي مختلفي وجود دارد . مانند تمام سانتريفيوژ ها ، سانتريفيوژهاي پزشكي هم توسط اصل رسوبي مواد در سرعت بالا كار مي كنند كه در ان شتاب جاذبه اي مركزي ، باعث جدا شدن مواد به دو نوع ناحيه كم و پر تراكم مي شود .

در ادامه مطلب با عملكرد ، انواع ، تاريخچه ، طراحي ، تيوب ها و  اصول ايمني كار با دستگاه مربوط به سانتريفيوژ با هم بحث مي كنيم .

درصورت بروز حادثه اي در آزمايشگاه مانند شكستن محيط كشت يا ظروف حاوي نمونه هاي باليني، ممكن است نياز به ضدعفوني كردن اتاق باشد. اين عمل بايد بوسيله افراد مجرب انجام شود. اگر حادثه ناشي از شكستن ظروف حاوي محيط كشت جامد يا خلط غليظ باشد، تعداد آئروسل هاي ايجاد شده ناشي از آن محدود است. بنابراين بلافاصله محل آلوده را با كاغذ و حتي روپوش آزمايشگاهي مي پوشانند تا از ايجاد آئروسل جلوگيري شود. بسرعت ماده ضدعفوني كننده را  در محل آلوده ريخته و اتاق را حداقل بمدت 2 ساعت ترك مي كنند. پس از 2 ساعت، با پوشيدن لباس محافظ وارد اتاق شده و ظروف شكسته را جمع آوري كرده، منطقه آلوده را كاملا" ضدعفوني و تميز مي نمايند.

چنانچه حادثه ناشي از شكستن ظروف حاوي مايعات آلوده باشد، در اينصورت ميزان آئروسل ايجاد شده زياد است. بنابراين بيدرنگ هود ايمني را روشن كرده، حداقل تا 4 ساعت اتاق حادثه را ترك مي كنند. سپس اتاق را با گاز فرمالدئيد ضدعفوني مي نمايند.

دو فرد مجرب براي ضدعفوني و گندزدايي اتاق مورد نياز است. در ابتدا تمامي پنجره ها،  درها و منافذ اتاق مورد نظر بايد به دقت مسدود شود كه براي اين كار مي توان از كيسه هاي پلاستيكي بزرگ زباله استفاده كرد. فرمالدئيد، ممكن است موجب خرابي تجهيزات كامپيوتري شود، بنابراين قبل از ضدعفوني كردن بايد وسايل مزبور را از محيط خارج كرد. براي ضدعفوني كردن 30 متر مكعب، ml 100 فرمالين و ml 900 آب با يك اجاق برقي لازم است. تمامي مواد شيميايي حاوي كلرين (chlorine) مانند مواد ضدعفوني كننده هيپوكلريت بايد از اتاق خارج شوند زيرا ممكن است كلرومتيل (chloromethyl) توليد گردد كه سرطان زا است.

مراحل گندزدايي اتاق آزمايشگاه

1. يك نفر وارد اتاق شده، محلول فرمالين و آب را روي اجاق برقي گذاشته و خارج مي شود. درصورت امكان اجاق بايد خارج از اتاق روشن يا خاموش گردد. اين عمل را مي توان با قطع و وصل فيوز اتاق مورد نظر انجام داد.
2. پس از تبخير كامل فرمالدئيد، برق اتاق را قطع مي كنند ولي تا 12 ساعت، درهاي اتاق بسته مي ماند تا گاز بتواند تمامي فضاي اتاق را ضدعفوني كند.
3. روز بعد يك نفر با ماسك و لباس محافظ، بسرعت وارد اتاق شده، فن هود ايمني را روشن مي كند، سپس اتاق را براي مدتي ترك مي كند تا هواي اتاق تميز شود.
4. چنانچه در روي سطوح، پودر سفيد رنگ ماده ضدعفوني كننده باقيمانده باشد آن را مي توان با هيدروكسيدآمونيوم 10 % پاك كرد. از آنجائيكه غلظت بيش از اندازه گاز فرمالدئيد خطر انفجار دارد,  بايد توجه داشت كه در حين ضدعفوني كردن فضاي اتاق، ميزان غلظت گاز فرمالدئيد بيشتر از mg 5/2 در متر مكعب هوا نباشد. براي تعيين ميزان غلظت گاز در فضا، مي توان از دستگاه اندازه گيري غلظت گاز استفاده كرد.

•  شايان ذكر است كه گاز فرمالدئيد توسط سطوح مختلف جذب شده و موجب پليمريزه شدن مواد موجود مي شود. به همين علت سطوح قابل شستشو ازجمله ديوارها را بايد توسط مايع سولفيت سديم شستشو داد.

قبل از هر گونه طراحي بايد عملکرد و وسعت کاري آزمايشگاه، تعداد و اندازه تجهيزات و نيزنيروي کاري مورد نياز را مد نظر قرار داد وتوجه نمود که بايد بخشهاي اداري کاملا از بخشهاي فني آزمايشگاه مجزا بوده و افراد براي دسترسي به اين نواحي ، مجبور نباشند که از بخشهاي ديگر عبور نمايند.همچنين بايد محل پذيرش و نمونه گيري در فضائي کاملا مجزا در نظرگرفته شده و فضاي آبدارخانه و رخت کن نيز با فاصله مناسب از قسمتهاي فني آزمايشگاه قرار داشته باشد.

• جزوه راهنماي ايمني (safety manual)
• مقررات عمومي براي حفاظت افراد در آزمایشگاه
• موادي كه شديدا" براي سلامتي خطرناك است
• خطر استفاده از اسيدها براي شستشوي وسايل شيشه اي
• نقشه و تسهيلات يك آزمايشگاه معمولي

• الزامات و قوانين مربوطه کشوري در موقع احداث بنا در ارتباط با وقوع بلاياي طبيعي مثل زلزله، آتش سوزي و غيره رعايت گردد. 
• سقف ها، ديوارها و کف آزمايشگاه بايد صاف و در مقابل مايعات،موادشيميايي وساير مواد ضدعفوني کننده که به طور معمول در آزمايشگاه ها استفاده مي شود،مقاوم باشد.
•  سطوح کاري بايد به اسيدها، بازها، حلالها، و سايرمواد شيميايي،مايعات،درجه حرارت کم و زياد، ضربه و مواد ضدعفوني کننده مقاوم بوده و جنس آنها به گونه اي باشد که سنگيني وسايل را تحمل کنند.
•    بايد دستشويي در همه اتاق ها و ترجيحاً در کنار در خروجي نصب گردد و بهتر است که شيرهاي آب با حرکت آرنج، فشارپا و...باز شوند.
•  بايد سرويسهاي بهداشتي به تعداد کافي و به طور جداگانه جهت کارکنان زن و مرد وجود داشته باشد.
•    بايدمنبع نيروي برق مستقل جهت پشتيباني از وسايل وتجهيزات در زمان قطع برق وجود داشته باشد.
•  سيستم سيم کشي داخلي داراي هادي متصل به زمين باشد.
•  تهيه منبع ذخيره آب با کيفيت مناسب جهت شستشوي وسايل، دست و غيره بايد در نظر گرفته شود.
•  فضاي مناسبي به عنوان انبار جهت ذخيره نمودن مواد، معرفها و وسايل بايد در نظر گرفته شود.
•   کل ساختمان از سيستم امنيتي مناسبي برخوردار باشد. 
•  تمام مناطق آزمايشگاه بايد از سيستم روشنايي مناسب  وکافي(نور طبيعي و يا مصنوعي) برخوردار باشد تا شرايط کارکرد ايمن فراهم شود.
•  بايد مخصوصاً در بخش هايي که اسيد،مواد سوزاننده،  خورنده و يا ديگر موادشيميايي مورد استفاده قرارمي گيرند، جايگاه ثابتي را جهت شستشوي چشم در نظر گرفت.
•   بايد در مکانهايي که با مواد آلوده کارمي شود،و احتمال ايجاد آئروسل وجود دارد،در ارتباط با نوع ميکروارگانيسم، هودهاي ايمني بيولوژيکي نصب گردد

   تهويه مکانيکي و يا طبيعي هوا بايد به نحو مطلوبي در اتاق هاي آزمايشگاه انجام پذيرد.
•    بايد محيط کاري از درجه حرارت مناسب ومطلوبي برخوردار باشد.
•  بايد مکاني جهت ارائه کمکهاي اوليه در آزمايشگاه در نظر گرفته شود.
•  در صورت لزوم مکان مناسبي جهت نگهداري پسماندها قبل از دفع در نظر گرفته شود.
•   بايد در آزمايشگاه دوشهاي اضطراري، مخصوصاً در بخشهايي که از مواد شيميايي سوزاننده استفاده مي شود،نصب گردند.(تعداد دوشها بستگي به وسعت کاري وفضاي آزمايشگاه دارد)

دکتر شهلا فارسي

يك حجم از محلول ۴:۱۰۰ گرم در میلی لیتر محلول فري سيانيد پتاسيم توسط ميكروپي‌پت به 200 حجم آب اضافه شود تا رقت ۱:۲۰۱ حاصل آيد. آنگاه با يك پي‌پت دقيق يك ميلي ليتر فري سيانيد پتاسيم به 200 ميلي ليتر آب كه در يك فلاسك دقيق آماده شده است اضافه گردد. جذب نوري هر محلول در مقابل آب مقطر در 420 نانومتر قرائت شود. اين عمل از ابتدا سه بار انجام پذيرد.

سلام دوستان. امیدوارم که از دست ما خسته نشده باشید .

بنابه در خواست یکی از دوستان و همچنین به خاطر اینکه مطالبی در مورد اتوکلاو باید برای گزارش کارآموزی خود باید اماده کنیم در این پست در مورد اتوکلاو صحبت می کنیم .

ابتدا در این پست دستگاه اتوکلاو را معرفی می کنیم و به سوال "اتوکلاو چیست" پاسخ می دهیم در ادامه انواع اتوکلاو را برسی می کنیم که از نظر فیزیک و ظاهری دسته بندی می شوند . بعد موارد استفاده از اتوکلاو را شرح داده ایم سپس تفاوت هوا گرم و بخار را ذکر کرده و علت خروج هوای گرم را از اتوکلاو ذکر می کنیم در بخش اخری هم اتوکلاو های پزشکی را مختصری توضیح داده و کنترل کیفی ان را بحث خواهیم کرد .

به نقل از : Nature 462, 700 | 10 December 2009

سلولهای آستر روده برای مبارزه با عفونت های ناشی از کرم ها تعدیل کننده های ایمنی را ترشح می کنند که باعث می شود تا کرم ها از بافت های میزبان نتوانند تغذیه کنند .

فرد فینکلمن از دانشگاه سینسیناتی در اوهایو و همکارانش موشی را با یکی از این دو انگل آلوده کردند : Heligmosomoides polygyrus یا (عکس کناری) Nippostrongylus brasiliensis . آنها تعداد کرم ها ، سطح سایتوکاین ها (تعدیل کننده های ایمنی) و تغیرات در آستر روده را نظارت کردند .

انها متوجه شدند که سایتوکاین ها IL-4 , IL-13  در پاسخ به عفونت ناشی از کرم تولید می شوند . سلولهای پوششی روده سایتوکاین دیگری به نام م RELM - β را هم چنین ترشح می کنند .این سایتوکاین با تداخل در تغذیه کرم باعث می شود تا کرم زودتر از روده خارج شود .

هود ايمني، مهمترين وسيله لازم در آزمايشگاه هاي ميكروب شناسي رده دوم و سوم است هر چند که در سایر زمینه ها هم استفاده می شود ولی بیشترین استفاده در میکروب شناسی است . سه نوع هود ايمني وجود دارد ولي براي آزمايشگاه ، فقط هودهاي كلاس I و II مناسب مي باشد.

هودهاي ايمني در انتهاي اتاق اصلي آزمايشگاه كه مكاني با كمترين رفت و آمد است، قرار   مي گيرند تا اختلالي در جريان هواي هود ايجاد نشود. هود ايمني، بمنظور حفاظت كاركنان از عفونت هاي اكتسابي طراحي شده است. در هود، ذرات هوا هنگام ورود وخروج از داخل فيلترهاي هپا (High Efficiency Particular Air) یا به اختصار HEPA عبور مي كنند كه اين فيلترها مي توانند ۹۵% از ذرات با قطر ≥۳ /۰ميكرون را جذب كنند. فيلترهاي هپا همراه با فيلترهاي اوليه بكار مي روند. براساس توصيه شركت سازنده، فيلترهاي مورد استفاده بايد بطور منظم تعويض شوند. تمامي فعاليت هاي ميكروب شناسي و یا سایر آزمایشات آزمایشگاهی  بايد در داخل هودهاي ايمني انجام گيرد .

• برای دیدن ادامه مطلب و آشنایی با انواع هودها به ادامه مطلب بروید . موفق باشین

مقررات عمومي براي حفاظت افراد

1-  محافظت شخصي

استفاده از دهان براي كشيدن مواد مختلف بوسيله پيپت اكيدا" بايد ممنوع گردد. امروزه وسايل مختلفي براي برداشتن نمونه مانند سمپلر, پيپت هاي اتوماتيك و نظاير آن وجود دارد كه بايد در آزمايشگاه ها و مراكز پزشكي استفاده شود. بخصوص استفاده از  پيپت دهاني براي كشيدن مواد اسيدي, بازها و مواد سوزان خطرناك است.

2-  كشيدن سيگار درمحل كار ممنوع است:

1. سيگار روشن يك منبع احتراق براي مواد قابل اشتعال است.
2. دود سيگار يا پيپ اشكالات فراواني را در كاربرد بعضي از وسايل بوجود مي آورد, برداشتن سيگار از روي ميز كار و گذاشتن آن بر روي لب ها راهي براي آلوده شدن افراد به ميكروب ها و مواد سمي است.
3. پراكنده شدن خاكستر سيگار روي وسايل الكترونيك و ميكروسكوپ تأثير بسيار سويي باقي مي گذارد.

3-  خوردن و آشاميدن

خوردن و آشاميدن در منطقه كار ممنوع است. نمونه هاي آزمايشي مانند خون, ادرار و مدفوع, خلط و ... محتوي تعداد زيادي ميكروب هاي بيماريزا است كه بر روي ميزهاي آزمايشگاهي قرار گرفته و يا در يخچال قرار داده مي شوند. گذاشتن عذا و آشاميدني در يخچالي كه نمونه هاي آزمايشگاهي مواد بيولوژيك و مواد شيميايي در آن جا داده مي شود, ممنوع است.

4-  روپوش و لباس هاي محافظ

يونيفورم هاي سنتي براي كارمندان آزمايشگاه يك روپوش و يا كت سفيدي است كه بر روي لباس معمولي پوشيده مي شود, براي خانم ها روپوش و شلوار و براي آقايان بلوز و شلوار بسيار مناسب است. لباس هاي محافظ مانند پيش دامن, ماسك, دستكش, عينك هاي محافظ و كفش هاي كاغذي يك بار مصرف بايد در اختيار كاركنان قرار گيرد تا در مواقع ضروري بر روي يونيفورم ها پوشيده شود.

5-  لنز چشمي

بسياري از كارمندان و بخصوص خانم ها بجاي عينك از لنز استفاده مي كنند. بعضي از لنزها بخصوص نوع نرم آن جاذب انواع حلال ها هستند و همچنين در موارد پاشيده شدن مواد اسيدي و قليايي و اسپري كردن بعضي از مواد ممكن است باعث بروز حوادث ناگواري شود. افرادي كه از لنز استفاده مي كنند در صورت مواجه شدن با خطر تا بخواهند لنز را از چشم خود خارج كنند ممكن است آسيبي به چشم وارد سازند بنابراين در آزمايشگاه بايد بجاي لنز از عينك استفاده شود.

6-  پوشش هاي ديگر

كفشها بايد راحت و با ته لاستيكي باشد و سطح پا را بپوشاند. در هنگام كار از پوشيدن كفشهاي جلوباز و يا سوراخ دار بايد اجتناب شود. موهاي بلند بايد بطور كامل در پشت سر جمع شود و دور از شانه ها قرار گيرد تا از تماس با مواد آزمايشي و تماس روي ميز و افشاندن ميكروارگانيسم ها در محيط كار جلوگيري شود, روسري هاي بهداشتي براي استفاده در موقع كار مناسب است. هنگام استفاده از روسري هاي معمولي بايد دقت شود تا از تماس آويزه هاي روسري با ميز كار و يا نمونه ها جلوگيري شود.  ناخن هاي بلند بخصوص وقتي كه در تميز كردن و نگهداري آنها دقت نشود براي پرستاران, بانوان و كارمندان آزمايشگاه      مشكل آفرين است. هنگام كار از استفاده از زيور آلاتي مانند دستبند, گردنبند بلند كه ممكن است با ميز محل كار تماس پيدا كند, خودداري شود. بكاربردن مواد آرايشي شخصي بطوركلي در ناحيه محل كار ممنوع است. استفاده از كرم هاي چرب براي صورت, محل مناسبي را براي تمركز ميكروارگانيسم ها و دخالت آنها در پوست فراهم مي كند. 

7-  شستشوي دست

طي كار روزانه دست ها بايد بطور مرتب هنگام خارج كردن دستكش از دست, قبل از ترك آزمايشگاه, بعد از تماس با بيمار و قبل از خوردن شسته شوند. (نحوه شستن صحیح دست ها در این پست)

8-  راه خروج و كريدورها

راه خروج و كريدورها نبايد بهيچوجه بوسيله وسايل مختلف مسدود گردد. نيمكت ها, صندلي ها, جا آشغالي ها, صندلي هاي چرخدار, برانكار بيماران بايد طوري قرار گيرند كه سبب مسدود شدن راه هاي خروجي نشوند. درب بخش ها و آزمايشگاه نبايد مسدود و يا قفل باشد.