عنوان این پست را برای روش های تشخیصی سریع اختصاص داده ایم. خیلی وقت بود که در این مورد دنبال اطلاعات می گشتم ولی اصلا مطلب به درد بخوری به دست نمی رسید بعد مدت ها جمع اوری مطالب و عکس ها بالاخره تونتسم یه مطلب درست و حسابی جمع اوری و ترجمه کنم. تست های تشخیصی سریع که ما امروزه در آزمایشگاه از آنها استفاده می کنیم جز تست های پرطرف دار هستند. در این پست جالب و به روز نقاط قوت و ضعف این تستها و همچنین اشنایی با کلیات این تست ها را بررسی می کنیم. تست های تشخیصی سریع( Rapid Diagnostic Tests) یا به اختصار RDT تست هایی هستند که امروزه به صورت خیلی زیاد در آزمایشگاه ها و مراکز غیر تخصصی و همچنین توسط افراد در خانه انجام می گیرد. سهولت، ارزانی، در دسترس بودن و عدم نیاز به دانش کافی شاید دلایل استفاده هر چه بیشتر از آنها باشد ولی در متنی که امروز با هم بررسی می کنیم این روش بدون خطا نبوده و مثل همه روش های دیگر باید با احتیاط و در صورت نیاز انجام گیرد در غیر این صورت نتایج خوبی به دنبال نخواهد داشت. برای نمونه، من خودم به شخصه دیدم که برای نمونه هپاتیت از این نوار ها استفاده می کنند در حالی که در آزمایشگاه یک بیمارستان بزرگ دولتی تنها این تست ها برای غربال گری یا رفع عیب های تست های تشخیصی حساس تر مانند الایزا انجام گیرد و کارمند بیمارستان به نتایج این تست اکتفا می کند! در صورتی که امروزه تست های الایزا هپاتیت به فراوانی در بازار یافت می شود. با ما همراه باشید.
تست های Rapid Diagnostic Tests یا تست های تشخیصی سریع چه تست هایی هستند؟
این تست ها یکی از روش های تشخیصی هستند که برای تشخیصPOCT (تست هایی که در سربالین مریض انجام میشود) و یا زمانی که نیاز به منابع کمتری داریم استفاده می شود. RDT ارزان، آسان و ساده از نظر عملکرد و خواندن نتایج، حساس، اختصاصی، پایدار در دمای بالا و انجام در مدت زمان کم است.
تست های تشخیصی سریع(RDT)، یک نوع از تست های تشخیصی POC هستند به این معنی که این ازمایش ها برای ارائه نتایج تشخیصی سریع مریض -در زمانی که بیمار در مرکز درمانی یا مرکز غربال گیری و یا دیگر مراکز ارائه دهنده های بهداشتی است- مورد توجه قرار می گیرند. این تست ها مزایایی دارد: زمانی که تست بر سر بالینی انجام می گیرد دیگر نیاز به ویزیت های مختلف برای به دست اوردن نتایج کاهش می یابد در نتیجه ویژگی تشخیص(ویژگی در واقع خصوصیتی از تست است که در حین انجام تست ما را به علت واقعی بیماری راهنمائی می کند.)، شانس درمان بیمار و جلوگیری از عود بیماری قبل از تشخیص صحیح را بالاتر می برد. این تست ها در مراکز مختلفی- از خانه تا کلینیک ها و مراکز اورژانس- انجام می گیرد که علت آن عدم نیاز به وسائل آزمایشگاهی و دانش تخصصی پزشکی است.
در برخی شرایط این تست ها دارای اهمیت زیادی هستند:
- شرایط محیطی بد مانند عدم دسترسی به برق و یخچال
- وسائل ، فناوری، تجهیزات برای انجام تست های تشخیصی در دسترس نباشد.
- بیمارانی که توانایی مراجعه به آزمایشگاه را ندارند و زمان خیلی زیادی را برای این کار صرف می کنند.
نمونه برای این تست ها به آسانی جمع آوری می شود. هر چند اصل نمونه گیری توسط فرد متخصص هست ولی همان طور که در بالا گفتیم یکی از مزایای این تستها انجام توسط همه افراد بدون داشتن دانش تخصصی پزشکی هست. نمونه هایی مانند:بزاق، ادرار، سواب نازال، اشک و ... به راحتی توسط خود فرد جمع آوری می شود ولی نمونه خون(و همچنین نمونه هایی که نیاز به سرم، پلاسما و یا خون کامل دارد) به ویژه مالاریا باید توسط فرد کارشناس آزمایشگاه جمع اوری شود.
برخلاف تست های تشخیصی آزمایشگاهی این تست ها در پلت فرم های مختلفی می توانند تهیه شوند. امروزه بیشتر از روش ایمنواسی(immunoassay)، که همان روش تداخل آنتی بادی و آنتی ژن است، استفاده می شود. علاوه بر فناوری ایمنواسی، از فناوری های تکثیر اسید نوکلئیک(nucleic-acid amplification) هم استفاده می شود ولی این روش خیلی گران و نیازمند دانش به روزی است.
علاوه بر تست های تشخیصی، در اپیدمیولوژی هم این تست ها دارای ارزش زیادی هستند. از این تست ها برای غربال گری عده ای زیادی از جمعیت استفاده می شود. برای نمونه تست سریع لمفاتیک فیلاریازیس (lymphatic filariasis). چون این مطلب جز بحث آزمایشگاهی ما نیست زیاد وارد آن نمی شویم و به همین مقدار بسنده می کنیم.
بسترهای RDT
از پلت فرم های(بستر) مختلفی برای این منظور استفاده می شود که در این بخش به صورت خلاصه به بررسی آنها می پردازیم.
تست های Lateral flow (جریان جانبی) ساده ترین تست های RDT هستند. نیازمند آشنایی بسیار کمتر با تست و همچنین عدم نیاز به وسائل دیگر است علت آن این است که همه واکنش دهنده ها و شناساگرها در نوار تست جایگذاری شده اند. در روش Lateral flow نمونه مریض در دیواره نمونه قرار داده می شود و نمونه از یک منطقه خاص مهاجرت می کند، این منطقه جایی است که آنتی های flow-through هستند که نتایج سریعتری از روش lateral flow در اختیار ما قرار می دهند ولی نیازمند افزودن بافر و شستشو هستند که قابلیت حمل و ثبات آن را می تواند کم کند.
آزمون آگلوتیناسیون بسیار به سادگی کار می کند. در این آزمون با مشاهده توده اتصال ذره حامل و اندازه ده(آنالیت)هدف صورت میگیرد. برای مشاهده توده می توان از میکروسکوپ یا از چشم غیر مسلح هم استفاده کرد. با این حال، اگر اتصال ذرات به هم ضعیف باشد نتایج حاصل از آزمون بی نتیجه خواهد بود.
RDT ها نواری یا Dipstick (با مکان های اتصال به آنتی ژن های مختلف) با قرار دادن نوار در داخل نمونه کار می کنند. سپس نوار شستشه شده و برای جلوگیری از اتصال اندازه ده غیر اختصاصی انکوبه می شود. این گام های اضافی در انجام دادن تست نواری باعث محدودیت این تست ها در روش های سریع تشخیص شده است.
میکروفلوییدیکس(Microfluidics) – دوستان منظور از Microfluidics این است: علم مربوط به ویژگیها و رفتار مایعات در مقیاس میکرو است- یا "آزمایش روی تراشه" علم در حال ظهور RDT ها است. با استفاده از سنسورهای الکتروشیمیایی همه شناساگر ها و واکنش دهنده روی یه کاست قابل حمل سوار می شوند. هر کدام از روش های بالایی دارای معایب و مزایایی هستند که در جدول زیر برای شما اماده کرده ایم.
نقاط قوت و ضعف تست های RDT
نقاط قوت عمومی تست های تشخیصی سریع شامل استفاده آسان،نیازمند دانش پزشکی حداقل، نتایج سریع و محدودیت در استفاده از تجهیزات. نقاط ضعف عمومی آن ها هم شامل، تفسیر ذهنی خود تکنسین از نتایج، توان کم، حساسیت اغلب محدود نسبت به تست های مرجع تشخیص و نیازمند کنترل کیفی. در جدول زیر نقاط قوت و ضعف تست های تشخیصی سریع را مرور می کنیم.
Allergy
Anemia
Cardiac Marker
Chagas Disease
Chlamydia
Cholera
Dengue
DIC Marker
E. coli
Fertility
Filiariasis
Group A Streptococcus
Group B Streptococcus
Hantavirus
Hepatitis C
Influenza A
Leishmaniasis
Leptospirosis
Listeria
Peptic ulcer
Rheumatoid Factor
Rickettsia
Salmonella
Thyroid Marker
Tuberculosis
Tumor Marker
منبع:ترجمه شده و گرد اوری شده از اینترنت،تصاویر توسط وبلاگ تهیه شده است.
برچسبها: تست های تشخیصی سریع, نوار تست, تست سریع, ازمون سریع
