علوم آزمایشگاهی | Lab sciences

 تغییرات خاصی را که که در مراحل مختلف عمر و حالات جسمانی مختلف،در حدود طبیعی آزمایشات هماتولوژیک پدید می آیند تغییرات فیزیولوژیک می نامند(physiological variation). حدود طبیعی هموگلوبین به عنوان مثال در نوزادان افزایش یافته و تا حدود 23.4 g/d گزارش شده است که به تدریج کاهش یافته و در 3-2 ماهگی به پایین ترین حد خود   (10g/d) تنزل می یابد تغییرات مشابه آن نیز در شمارش گویچه های قرمز MCV   و غیر پدید می آید.

علاوه بر سن و جنس حالات جسمانی و عوامل فیزیولوژیک نیز بر حدود طبیعی نتایج آزمایشات  تاثیر گذارند که از ان جمله میتوان به بارداری زایمان ،استراحت و فعالیتهای جسمانی ،وضعیت بدن به هنگام خونریزی (ایستاده و ودرازکش) و محیط زندگی (ارتفاعات و ...) اشاره کرد. در ساعات مختلف شبانه روز و حتی فصول مختلف سال،تغییرات خاصی در برخی از عناصر من جمله آهن و هموگلوبین مشاهده شده است. تغییرات حاصل در مقادیر آهن سرم  در ساعات مختلف شبانه روز مثال بارزی از تغییرات فیزیولوژیک می باشد. ورزشکاران و افراد سیگاری نیز از این امر مستثنی نبوده و اختلافات خاصی را در آزمون های مختلف نشان میدهند که آگاهی از آن در تفسیر نتایج و ترسیم مرز طبیعی از غیر طبیعی ضروری است. اختلاف موجود در آزمایشات متوالی از یک فرد بخصوص علاوه بر تغییرات حاصل از سلامت و وضعیت جسمانی وی به عوامل مختلفی بستگی دارد که اهم آنها به قرار زیر است:

1.  عوامل درونی وابسته به فرد استرسهای ناشی از عوامل خارجی .
2. فعالیت های جسمانی (ورزش و..) در فواصل بین دو نمونه برداری.
3. تغییرات حاصل در رژیم غذایی ،مصرف دارو و... .

گویچه های قرمز

1. در نوزادان: به هنگام تولد در صورت تاخیر در گره زدن بند ناف در حدود 120-100 cc از خون بند ناف به بدن نوزاد راه یافته و میانگین گویچه های قرمز خون را تا حدود    0.8 *  در 24 ساعت اول افزایش میدهد.
2. خون بند ناف: میزان هموگلوبین و شمارش گویچه های قرمز در خون مویرگی در مقایسه با نمونه خون بند ناف به ترتیب در حدود 3g/dl  و /L 0.5 *  افزایش نشان میدهد.
3. NRBC : میانگین گویچه های قرمز  هسته دار در بدو تولددر حدود 500 میکرو لیتر می باشد که در عرض 24 ساعت به 200 میکرو لیتر کاهش یافته و در عرض 4 روز تا حدود نادر تقلیل می یابد.
4. رتیکولوسیت:تعداد رتیکولوسیتها طی 2 روز اول زندگی تا حدود 7-3 درصد  افزایش می یابد که از روز 7-3 به سرعت کاهش یافته و به حدود 3-1 درصد می رسد.
5. هموگلوبین:حدود طبیعی خون مویرگی در روز اول پس از تولد 23.4-14.6 (به طور متوسط 19 g/d) میباشد.حدود پایین طبیعی در 2 هفته بعدی برای خون سیاهرگی 13g/dl  ؛ و برای خون مویرگی 14.5g/dl  خواهد بود.
6. هماتوکریت:مقادیر میانگین هموگلوبین و هماتو کریت در 2 ماهگی در کمترین حد خود میباشند(به ترتیب 11.2g/dl و 35% )حدود پایین مقادیر مرجع در سن مزبور به ترتیب 9.3 G/dl و 28% گزارش شده است که بتدریج افزایش یافته و از ماه چهارم به بعد به 11.2 گرم در دسی لیتر و 32% می رسد.
7. شاخص های گویچه ای:حدود طبیعی  MCV  در هنگام تولد 104-118fl میباشد ،که در چند ماه اول زندگی بسرعت کاهش یافته ، ودر حد پایین مرجع آن در 1 سالگی به 70fl تنزل می  یابد  و از ان پس تا پانزده سالگی افزایش تدریجی نشان داده ؛ و در دختران و پسران به ترتیب 78 و 76 فمتولیتر می رسد.
8. اختلاف جنس: مقادیر هموگلوبین در آقایان ،تحت تاثیر عوامل هورمونی 1-2 g/l  بالاتر از بانوان می باشد. اختلاف مزبور در سنین بالا کاهش یافته، و به کمتر از 1g/dl می رسد.
9. تغییر در وضعیت :مقادیر Hb  و HCT و RBC در حالت ایستاده بیش از حالت دراز کش (یا استراحت)بوده ؛و در فعالیت های شدید بدنی ،احتمالا به علت دهیدراتاسیون افزایش بیشتری نشان میدهد.
10. تغییرا روزانه :مقادیر Hb در نمونه های صبحگاهی در بالاترین حد وبه هنگام عصر تنزل یافته و اختلافی معادل 8-9%   را نشان میدهد.
11. عوامل جغرافیایی:مقادیر هموگلوبین هماتو کریت و RBC  در ساکنین ارتفاعات به علت آنوکسی و تحریک اریتروپوئیتین،نسبت به سطح دریا بالاتر است.اختلاف مزبور در مورد هموگلوبین در ارتفاع یک کیلومتری به 1g/dl، و در ارتفاع 3 کیلومتری تا 2 گرم بر دسی لیتر می رسد.
12. استعمال دخانیات :آزمون های فوق در افراد سیگاری به علت آنوکسی افزایش داشته و با پلی سایتمی مختصری همراه است.

گویچه های سفید

1. در نوزادان:تعداد گویچه های سفید در 24 ساعت اول زندگی دامنه وسیعی از تغییرات را به خصوص در ارتباط با گرانولوسیت ها نشان می دهد.تعداد نوتروفیل ها طی مدت مزبور از 6-28 هزار متغیر بوده وتا 15%  از آنها اشکال باند و سلولهای نارس می باشند؛که در عرض یک هفته کاهش یافته وبه حدود متوسط  5 * /L می رسد .تعداد لنفوسیت در بدو تولد در حدود  5.5 * /L می باشد که در مقایسه با گرانولوسیت ها از تغییرات جزئی برخوردار است.
2. در کودکان :حد بالای تعداد نوتروفیلها در سنین یک الی 4 سالگی در حدود 8.5،و از 4-12 سالگی در حدود  8 * /L می باشد.حدود مزبور در مورد لنفوسیت ها در ابتدا بالاتر بوده،و در 6ماهگی   13.5 * /L است،که بتدریج کاهش یافته و در سنین 12،6،2،1 سالگی به ترتیب به 10.5، 9.5، 7،  6 * /Lمی رسد.
3. نسبت لنفوسیت به گرانولوسیت: تعداد لنفوسیت از هفته دوم زندگی تا حدود 7 سالگی بیش از سلولهای نوتروفیل بوده و از 7 سالگی به بعد اکثریت خود را از دست داده و تعداد آنها کمتر از تعداد گرانولوسیت ها می شود.
4. تغییرات روزانه:تعداد گرانولوسیت ها در نمونه صبحگاهی به کمترین حد خود می رسد،که در هنگام بعد از ظهر افزایش یافته و به بالاترین حد خود می رسد.
5. فعالیت جسمانی:تعداد گویچه های سفید با فعالیت های بدنی افزایش یافته و لکوسیتوز مختصر به علت ورود نوتروفیل های حاشیه نشین (مارژینال) به جریان خون ،همراه با افزایش لنفوسیت ها پدید می آید.
6. تفاوت نژادی:میانگین تعداد نوتروفیل ها و حدود پایین طبیعی آن در سیاهپوستان کمتر از سفید پوستان می باشد که در موارد تفسیر نوتروپنی از اهمیت خاصی برخوردار خواهد بود و لازم است مد نظر قرار بگیرد.
7. استعمال دخانیات:تعداد لکوسیت،نوتروفیل،مونوسیت و لنفوسیت در افراد سیگاری بالاتر از افراد عادی بوده و در موارد شدید تا حدود 30 % افزایش می یابند.
8. دوره ماهانه:تعداد نوتروفیل و مونوسیت در بانوان به هنگام قاعدگی کاهش خفیف یافته،و تعداد ائوزینوفیل ها افزایش می یابد.کاهش خفیف بازوفیل های خون در موارد تخمک گذاری مشاهده شده است.

پلاکت ها

تعداد پلاکت ها در نوزادان در مقایسه با بالغین کمتر بوده و در حدود 84-478 * /L متغیر است. کاهش مختصر پلاکت ها به هنگام قاعدگی بانوان گزارش شده است.