لیپیدها ترکیباتی هستند که حاصل هیدرولیز اسیدهای چرب و یا ترکیب اسیدهای چرب با الکلها به فرم استر هستند. برای مثال: فرم استری کلسترول از کلسترول و اسید چرب تشکیل شده است. لیپیدها در خون توسط ترکیباتی به نام لیپوپروتئینها انتقال مییابند. علت این امر این است که لیپیدها در آب پلاسما حل نمیشوند بنابراین انها توسط ترکیبات میسل مانندی منتقل میشوند که پروتئین و فسفولیپیدها در قسمت بیرونی ساختمان انها و کلسترول، استر کلسترول و تری گلیسیرید در قسمت داخلی آرایش مییابند (به عبارت دیگر قست بیرونی بخش قطبی و قسمت درونی آب گریز و بخش ناقطبی را تشکیل خواهد داد). در بیوشیمی آزمایشگاهی به این ترکیبات میسل مانند لیپوپروتئین میگویند که دارای چهار دسته اصلی میباشد: شیلومیکرونها (chylomicrons، VLDL، LDL و HDL). هر کدام از این ترکیبات دارای درصد معینی از کلسترول و تری گلیسیرید هستند که با آپوپروتئین و فسفولیپید تشکیل لیپوپروتئین خاصی را میدهند. شیلومیکرونها و VLDL دارای بیشترین تری گلیسیرید هستند در حالی که کلسترول بیشترین واحد سازنده HDL، LDL میباشد. زمانی که میزان LDL افزایش نشان دهد فرمهای کلسترولی نشان دهنده مشکلات قلبی عروقی خواهد بود (LDL-C). بنابراین در آزمایشگاهها میزان کلسترول کل (توتال) یعنی HDL-C، LDL-C (منظور از C همان کلسترول موجود در HDL، LDL است) بررسی میشود. این تست برای افرادی که خطر بالایی برای ناراحتیهای قلبی (cardiovascular) و یا دارای فاز پیش از حاد انفراکتوس میوکارد (PRE-AMI) میباشند درخواست میشود. در ادامه مطلب روشهای اندازه گیری چهار تستی را معرفی میکنیم که میزان کلسترول کل، LDL-C و تری گلیسیرید را ارزیابی میکند. لازم به ذکر است که این چهار تست در پانل تستهای لیپد با هم درخواست میشود.منبع : Arneson Clinical Chemistry A Laboratory Perspective
نقش HDL | دو لیپوپروتئین LDL و HDL دو لیپوپروتئین مخالف هم هستند! زمانی که میزان LDL در پلاسما افزایش یابد خطرناک خواهد بود در حالی که افزایش HDL در پلاسما شاخص مثبت و خوبی برای سلامتی و کاهش ناراحتی های قلبی است. افزایش میزان HDL شاخص خوبی برای سیستم عروقی است به این علت که HDL کلسترول را از بافتها به کبد منتقل میکند تا از بدن خارج و یا بازسازی شوند.
اندازه گیری کلسترول کل (TOTAL CHOLESTEROL) | در مقدمه مطلب اهمیت کلسترول را در بیماریهای قلبی عروقی معرفی کردیم بنابراین این شاخص آزمایشگاهی میتواند مارکر خوبی برای بیماری کاردیاک باشد. اما بچههای علوم آزمایشگاهی چطور کلسترول را در آزمایشگاه اندازه گیری میکنند؟ روش اندازه گیری کلسترول کل در آزمایشگاه بر پایه واکنش کلسترول اکسیداز همراه با استراز کلسترول و واکنش پراکسیدازی است. واکنش پراکسیدازی برای ایجاد رنگ و تشخیص نهایی کاربرد دارد. واکنش:
کلسترول استراز:
کلسترول استر کل توسط این انزیم به کلسترول و اسیدهای چرب آزاد تبدیل میشود.
کلسترول اکسیداز:
کلسترول با اکسیژن ترکیب میشود و باعث تولید cholest-۴-en-۳-one وآب میشود.
پراکسیداز:
دو مولکول آب با ۴ مولکول امینوآنتیپرین ترکیب شده باعث تولید ۴ مولکول اب و کروموژن (ترکیب رنگی) میشود.
عوامل مداخله گر| گلبولهای قرمز باید از نمونه حذف شوند. افزایش میزان اوریک اسید، آسکوربیک اسید، بیلی روبین، هموگلوبین و سایر مواد احیاکننده میتواند در واکنش انزیم پراکسیداز تداخل ایجاد کند بنابراین نمونه باید دارای درجه نرمالی از این مواد باشد.
نمونه مناسب| سرم یا پلاسما باید عاری از هرگونه همولیز و یا لخته باشد. تنها در این تست لیپیدی نیزا به ناشتایی نیست! اما اگر تستهای پنل لیپید درخواست شود (یعنی چهار تست که معرفی میکنیم) فرد باید ۱۰ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشد.
مقادیر نرمال | مقادیر رفرانس با توجه به سن مختلف است ولی:
مرد (۲۵ تا ۲۹ سال): ۱۳۰ تا ۲۳۴ میلیگرمدر دسیلیتر
زن (۲۵ تا ۲۹ سال): ۱۳۰ تا ۲۳۱ میلیگرمدر دسیلیتر
بر اساس خطر بیماری عروق کرونر قلب:
در کودکان رنج مطلوب کمتر از ۱۷۰ و در بزرگسالان کمتر از ۲۰۰ مطلوب میباشد.
اندازه گیری LDL (LDL CHOLESTEROL) | کلسترول LDL (LDL-C) یه محاسبه میشود و یا مستقیم مورد اندازه گیری قرار میگیرد.
محاسبه Friedewald | برای محاسبه میزان LDL-C باید از فرمول ریاضی زیر استفاده کنیم:
یعنی کلسترول کل را اندازه گیری میکنیم سپس با مشخص بودن کلسترول HDL میزان تری گلیسیرید را هم اندازه گیری کرده و در تقسیم میکنیم سپس مجموع این دو را از کلسترول کل کم میکنیم تا کلسترول LDL به دست آید. منظور از TG/۵ هم تخمین میزان تری گلیسیرید در VLDL نمونه است.
عوامل مداخله گر|این تست تنها برای تری گلیسیرید کمتر از ۴۰۰ میلی گرم در دسی لیتر درست خواهد بود و برای مقادیر بالاتر از ۴۰۰ نمیتواند مورد استفاده قرار بگیرد.
مثال:
کلسترول کل: ۳۵۰، تری گلیسیرید: ۱۵۰ و کلسترول HDL: ۳۰
با قرار دادن در فرمول بالایی میزان کلسترول LDL برابر با ۲۹۰ میلیگرمدردسیلیتر خواهد شد.نمونه مناسب|نیاز به ناشتایی ۱۰ تا ۱۲ ساعت همراه با تستهای پنل لیپیدی است.
مقادیر نرمال|مقادیر رفرانس و مرجع برای هر سند مختلف است ولی:مرد (۲۵ تا ۲۹ سال): ۷۰ تا ۱۶۵ میلیگرمدر دسیلیتر
زن (۲۵ تا ۲۹ سال): ۷۱ تا ۱۶۴ میلیگرمدر دسیلیتر
برای مردها با توجه به میزان خطر بودن:
مطلوب: کمتر از ۱۰۰ میلیگرمدر دسیلیتر
نزدیک مطلوب: ۱۰۰ تا ۱۲۹ میلیگرمدر دسیلیتر
مرزی بالا: ۱۳۰ تا ۱۵۹ میلیگرمدر دسیلیتر
بالا: بیشتر از ۱۶۰ میلیگرمدر دسیلیتر
بسیار بالا و خطرناک: بیشتر از ۱۹۰ میلیگرمدر دسیلیتراندازه گیری مستقیم میزان کلسترول LDL | با ظهور معرفهای همگن، کلسترول LDL توسط واکنش کلسترول مورد اندازه گیری قرار میگیرد. در این واکنش از معرفهایی استفاده میشود که HDL، VLDL را بلوک میکنند تا تنها کلسترول LDL در نمونه باقی بماند. در تست همگن (homogeneous) LDL، دترجنتها دو نوع لیپوپروتئین دیگر را بلاک میکنند و رنگ حاصل فقط نشان دهنده کلسترول باقی مانده یعنی کلسترول LDL خواهد شد. ادامه کار بعد از این راحت است با روش اسپکتروفتومتری میزان رنگ را در طیف مورد نظر اندازه گیری میکنیم و سپس در فرمول مورد نظر قرار داده و میزان کلسترول LDL را به صورت کمی گزارش میکنیم.
نیاز به ناشتایی نیست! اما اگر کلسترول کل درخواست شده باشد فرد باید ۱۰ تا ۱۲ ساعت ناشتا باشد.
نمونه مناسب|سرم یا پلاسما است. اگر تنها این تست درخواست شده باشد
مقادیر نرمال| مقادیر رفرانس و مرجع برای هر سند مختلف است ولی:مرد (۲۵ تا ۲۹ سال): ۷۰ تا ۱۶۵ میلیگرمدر دسیلیتر
زن (۲۵ تا ۲۹ سال): ۷۱ تا ۱۶۴ میلیگرمدر دسیلیتر
برای مردها با توجه به میزان خطر بودن:
مطلوب: کمتر از ۱۰۰ میلیگرمدر دسیلیتر
نزدیک مطلوب: ۱۰۰ تا ۱۲۹ میلیگرمدر دسیلیتر
مرزی بالا: ۱۳۰ تا ۱۵۹ میلیگرمدر دسیلیتر
بالا: بیشتر از ۱۶۰ میلیگرمدر دسیلیتر
بسیار بالا و خطرناک: بیشتر از ۱۹۰ میلیگرمدر دسیلیتر
اندازه گیری تری گلیسیرید (TRIGLYCERIDE) | تری گلیسیردها (یا چربی و یا لیپید خنثی) ترکیبات لیپیدی هستند که ترکیب سه اسید چرب و یک الکل (گلیسرول) میباشند. اندازه گیری و یا بررسی تری گلیسیرد در سرم نیازمند ۴ واکنش زیر است:
لیپاز (باکتریایی): تری گلیسیرید را به سه اسید چرب و یک گلیسرول تبدیل میکند
گلیسرول کیناز: با ترکیب گلیسرول و ATP، گلیسرول سه فسفات و ADP حاصل میشود.
پیروات کیناز: با ترکیب ADP و فسفوفنول پیروات، ATP و پیروات حاصل خواهد شد.
لاکتات دهیدروژناز: NADH با پیروات باعث تولید NAD و لاکتات میشود.
نمونه مناسب| سرم باید باشد. نیازمند ۱۰ تا ۱۲ ساعت ناشتایی است.
مقادیر نرمال:
مرد (۲۵ تا ۲۹ سال): ۴۵ تا ۲۰۴ میلیگرمدر دسیلیتر
زن (۲۵ تا ۲۹ سال): ۴۲ تا ۱۵۹ میلیگرمدر دسیلیتر
برای مردها با توجه به میزان خطر بودن:
مطلوب: کمتر از ۱۵۰ میلیگرمدر دسیلیتر
بالا: ۱۵۰ تا ۱۹۹ میلیگرمدر دسیلیتر
هایپر تری گلیسریدمیک: ۲۰۰ تا ۴۹۹ میلیگرمدر دسیلیتر
بسیار بالا و خطرناک: بیشتر از ۴۹۹ میلیگرمدر دسیلیتر
تغییرات فیزیولوژیکی در میزان لیژوژروتئینها| مقادیر بالای HDL-C در زنان یائسه، افرادی که به طور منظم ورزش میکنند، افرادی که دارای وزن مناسب هستند دیده میشود. انسولین، استروژن و تیروکسین (T۴) رابطه معکوسی با میزان کلسترول کل دارند. زمانی که میزان سطح استروژن بالا است (در زمان قاعدگی) میزان کلسترول کل کمتر و ترجیحا ۲۰۰ میلی گرم در دسی لیتر است. کلسترول HDL در زمان قاعدگی زنان هم افزایش نشان میدهد بر خلاف کلسترول LDL که کاهش نشان میدهد. در زیر نحوه اندازه گیری میزان HDL را باهم بررسی میکنیم:
اندازه گیری کلسترول HDL (HDL CHOLESTEROL) | برای اندازه گیری HDL-C میتوان از دو روش پرسیپیتاسیون و یا روش هموژنوس استفاده کرد که هر کدام را شرح میدهیم.
واکنش رسوبی یا The Precipitation Reaction| از دکستران سولفات (dextran sulfate)، پلی اتیلن گلیکول (polyethylene glycol) و یا فسفوتگستیک اسید همراه با منزیم کلراید برای LDL، VLDL از نمونه سرم ناشتا را رسوب میدهد و HDL درسوپرناتانت بای میماند.
مداخلات|وجود شیلومیکرون که در خون ناشتا وجود دارد باعث مداخله در این تست خواهد شد.
نمونه مناسب| سرم وپلاسما (بستگی به محلولی دارد که برای رسوب استفاده میشود). ۱۰ تا ۱۰ ساعت فرد باید ناشتا باشد.
مقادیر نرمال :
مرد (۲۵ تا ۲۹ سال): ۳۱ تا ۶۳ میلیگرمدر دسیلیتر
زن (۲۵ تا ۲۹ سال): ۳۷ تا ۸۳ میلیگرمدر دسیلیتر
برای مردها با توجه به میزان خطر بودن:
کم: بیشتر از ۵۹ میلیگرمدر دسیلیتر
زیاد: کمتر از ۴۰ میلیگرمدر دسیلیتر
روش Homogeneous | برای اندازه گیری Homogeneous HDL-C از رسوب استفاده نمیکنیم بلکه نیاز به سانتریفیوژ سرم داریم. این باعث میشود تا به دست اوردن HDL از نمونه راحتتر شود. یکی از این روشها استفاده از آنتی بادی بر علیه آپولیپوپروتئین B-۱۰۰ برای اتصال به LDL وvldl میباشد. این روش باعث میشود که HDL برای مرحله دوم یعنی استفاده از ریجنتها مخصوص برای انالیز کلسترول مناسب باشد. در روش دیگری، محلول پلی یانون سنتتیک به VLDL و LDL باند میشود و انها را از تولید محصول رنگی طی واکنش متوقف میکند. سپس ریجنت دومی برای واکنش با HDL-C وارد واکنش میشود و باعث تولید محصول رنگی میشود.
نمونه| سرم و یا پلاسما (بستگی به روش استفاده دارد.)
مقادیر نرمال:
زن (۲۵ تا ۲۹ سال): ۳۷ تا ۸۳ میلیگرمدر دسیلیتر
برای مردها با توجه به میزان خطر بودن:
کم: بیشتر از ۵۹ میلیگرمدر دسیلیتر
زیاد: کمتر از ۴۰ میلیگرمدر دسیلیتر
